آسانسور ایمن چگونه شهرهای مدرن را متحول کرد؟

نیما رکنی – تصور کنید چشم‌انداز یک شهر مدرن را اگر آسانسورها وجود نداشتند. ساختمان‌ها محدود به پنج یا شش طبقه می‌شدند. بیشتر معماری قرن بیستم و بیست و یکم غیرممکن می‌شد. برج‌های اداری، هتل‌ها و آپارتمان‌های مرتفع تقریباً نمی‌توانستند به شکل کنونی‌شان وجود داشته باشند؛ اینجاست که تاریخچه آسانسور ایمن اهمیت خود را در شکل‌گیری شهرهای امروزی نشان می‌دهد.

اما در سال ۱۸۵۲، یک نفر توانست چهره شهرهای جهان را تغییر دهد و نقطه عطفی در تاریخچه آسانسور ایمن رقم بزند. در آن سال، «الیشا گریوز اوتیس» آسانسور
ایمنی را اختراع کرد و بدین ترتیب زمینه‌ساز پیدایش آسمان‌خراش‌های مدرن شد که جایگاه ویژه‌ای در تاریخچه آسانسور ایمن دارند.

برای درک ابعاد این پیشرفت در تاریخچه آسانسور ایمن، کافی است بدانید امروزه آسانسورها معادل جمعیت کل جهان را در هر ۷۲ ساعت جابه‌جا می‌کنند.

شرکت آسانسور اوتیس طی ۱۵۰ سال گذشته، مردم را به شکلی ایمن و کارآمد جابه‌جا کرده است و نام آن به‌عنوان یکی از مهم‌ترین بازیگران تاریخچه آسانسور ایمن شناخته می‌شود. امروزه اوتیس بزرگ‌ترین شرکت دنیا در زمینه تولید و خدمات آسانسور، پله برقی، پیاده‌رو متحرک و تجهیزات جابه‌جایی افراد است. اوتیس با بیش از ۱.۲ میلیون نصب فعال و ۶۱ هزار کارمند، تقریباً در سراسر جهان حضور دارد.

اوتیس با به‌کارگیری خلاقانه فناوری‌های جدید، همچنان در زمینه کیفیت سواری، ایمنی و قابلیت اطمینان در صنعت پیشتاز است؛ رویکردی که ادامه مسیر تاریخچه آسانسور ایمن را تضمین کرده است. این روحیه نوآوری، همراه با خدمات مشتریان ممتاز، جایگاه ویژه‌ای برای اوتیس در میان ۱۰ ساختمان از ۲۰ آسمان‌خراش بلند دنیا به ارمغان آورده است.

الیشا گریوز اوتیس در سال ۱۸۱۱ در یک مزرعه در هالیفاکس، ورمانت به دنیا آمد. او در دوران جوانی تلاش کرد در چندین حرفه شانس خود را امتحان کند که همگی با موفقیت محدود همراه بودند. اما در سال ۱۸۵۲، شانس او تغییر کرد زمانی که کارفرمایش، شرکت تولید تخت‌خواب، از او خواست یک آسانسور باری طراحی کند؛ اقدامی که سرآغاز فصل تازه‌ای در تاریخچه آسانسور ایمن بود. او که مصمم بود یک خطر مرگبار در طراحی آسانسورها را که از روزهای ابتدایی وجود آن‌ها حل نشده بود، از بین ببرد، یک ترمز ایمنی اختراع کرد که در صورت پاره شدن کابل آسانسور، کابین را به طور ایمن در شافت معلق نگه می‌داشت. بدین ترتیب نخستین آسانسور ایمنی جهان متولد شد.

تاریخچه آسانسورها، بالابرها و آسانسورهای اولیه در مسیر تاریخچه آسانسور ایمن

نیاز به حمل و نقل عمودی به اندازه تمدن‌ها قدیمی است و بررسی این روند، پایه‌های شکل‌گیری تاریخچه آسانسور ایمن را روشن می‌کند. در طول قرن‌ها، بشر از روش‌های ابتکاری مختلفی برای حمل بار استفاده کرده است. نخستین آسانسورها از انسان، حیوانات و نیروی آب برای بالا بردن بار استفاده می‌کردند. دستگاه‌های بلندکننده به این اشکال ابتدایی از قدرت متکی بودند که از جوامع کشاورزی اولیه تا اوایل انقلاب صنعتی مورد استفاده قرار می‌گرفتند.

در یونان باستان، ارشمیدس دستگاهی بهبود یافته برای بلند کردن بار اختراع کرد که با استفاده از طناب‌ها و قرقره‌ها عمل می‌کرد و طناب‌ها دور یک درام گردان توسط یک کاپستان و اهرم‌ها پیچیده می‌شد؛ نوآوری‌هایی که در شکل‌گیری اولیه تاریخچه آسانسور ایمن نقش مهمی داشتند.

تا سال ۸۰ میلادی، گلادیاتورها و حیوانات وحشی آسانسورهای ابتدایی‌ای را تا سطح آمفی‌تئاتر کولوسیوم روم می‌راندند؛ نمونه‌هایی از تلاش بشر برای حل مسئله حمل‌ونقل عمودی پیش از شکل‌گیری استانداردهای ایمنی در تاریخچه آسانسور ایمن.

سجلات قرون وسطی حاوی تصاویری متعدد از بالابرهایی است که مردان و لوازم را به مکان‌های ایزوله می‌بردند. یکی از مشهورترین این بالابرها، بالابر صومعه سنت بارلام در یونان بود. این صومعه در ارتفاعی حدود ۶۱ متر (۲۰۰ فوت) از سطح زمین قرار داشت. بالابر آن که از سبد یا تور بار برای بلند کردن استفاده می‌کرد، تنها وسیله‌ای بود که برای بالا و پایین رفتن وجود داشت و نشان می‌دهد ایمنی تا چه اندازه در مراحل ابتدایی تاریخچه آسانسور ایمن نادیده گرفته می‌شد.

در یک صومعه در ساحل فرانسه، بالابری در سال ۱۲۰۳ نصب شد که از یک چرخ دنده بزرگ استفاده می‌کرد. نیروی بلند کردن توسط یک الاغ تأمین می‌شد. بار با استفاده از طنابی که دور یک درام بزرگ پیچیده شده بود، بالا برده می‌شد.

تا قرن ۱۸، از نیروی ماشین برای توسعه آسانسور استفاده می‌شد. در سال ۱۷۴۳، یک آسانسور شخصی با وزنه تعادلی به دستور لوئی پانزدهم در فرانسه برای اتاق‌های شخصی او در ورسای ساخته شد. تا سال ۱۸۳۳، سیستمی با استفاده از میله‌های متقابل که معدن‌کاران را در کوه‌های هارز آلمان بالا و پایین می‌برد، به کار گرفته شد. یک آسانسور با نیروی تسمه‌ای به نام «تیگل» در سال ۱۸۳۵ در یک کارخانه انگلیسی نصب شد. اولین آسانسور صنعتی هیدرولیکی که با فشار آب کار می‌کرد، در سال ۱۸۴۶ ظاهر شد. با پیشرفت ماشین‌آلات و مهندسی، دیگر دستگاه‌های بالابر با نیروی محرکه به سرعت توسعه یافتند و مسیر تکامل به‌سوی تاریخچه آسانسور ایمن هموارتر شد.

با وجود این پیشرفت‌ها، یک مشکل همچنان آسانسور را همان‌طور که از زمان‌های قدیم وجود داشت، آزار می‌داد. هیچ راه مؤثری برای جلوگیری از سقوط آسانسور به زمین در صورت پاره شدن کابل بالابر وجود نداشت. این خطر همیشگی سبب می‌شد استفاده از آسانسورها ریسکی باشد؛ چالشی اساسی که نقطه تمرکز اصلی در تاریخچه آسانسور ایمن به‌شمار می‌رود.

در سال ۱۸۵۲، الیشا اوتیس به عنوان مکانیک ارشد در شرکت تولید تخت‌خواب در یانکرز نیویورک مشغول به کار بود. او مأموریت پیدا کرد یک آسانسور باری برای حمل محصولات شرکت طراحی کند. اوتیس از مشکل ذاتی خرابی کابل آگاه بود و به دنبال راه‌حلی می‌گشت که این خطر را از بین ببرد و تحولی بنیادین در تاریخچه آسانسور ایمن ایجاد کند. نیروی انسانی در بسیاری از دستگاه‌های ابتدایی تأمین‌کننده نیرو بلند کردن بود.

بیشتر بخوانید:

• چگونه با استخوان ماهی، مشکلات نیروی انسانی آسانسور را ریشه‌کن کنیم؟
• همه چیز درباره پرشرسوئیچ دانفوس: کارکرد، مزایا و نحوه انتخاب بهترین مدل
• مرز ایمنی در چاه آسانسور: تحلیل فنی جان‌پناه و ضوابط مرتبط آن

مبنای ایمنی در تاریخچه آسانسور ایمن

او متوجه شد نیاز به نوعی ترمز ایمنی وجود دارد؛ نیازی اساسی که بعدها به یکی از نقاط عطف تاریخچه آسانسور ایمن تبدیل شد. ترمز باید به طور خودکار به محض پاره شدن کابل عمل می‌کرد تا جان و اموال را نجات دهد. اوتیس با قرار دادن یک فنر واگن در بالای سکوی بالابر این عمل را آزمایش کرد. سپس یک میله جغجغه‌ای را به ریل‌های راهنمای هر طرف چاهک بالابر وصل کرد. کابل بالابر به گونه‌ای به فنر واگن متصل شد که وزن سکوی بالابر تنشی کافی روی فنر وارد می‌کرد تا آن را از تماس با میله‌های جغجغه‌ای حفظ کند. اما اگر کابل پاره می‌شد، تنش از روی فنر آزاد می‌شد و فنر بلافاصله جغجغه‌ها را درگیر می‌کرد و از سقوط سکوی بالابر جلوگیری می‌کرد؛ سازوکاری که پایه فنی تاریخچه آسانسور ایمن را شکل داد.

در همین حین، مشکلات مالی سبب شد شرکت Bedstead درهای خود را ببندد. اوتیس در حال رفتن به سمت غرب بود تا در جریان طلاجویان شرکت کند، که یک سفارش بدون درخواست برای دو دستگاه «بالابر ایمنی» از یک تولیدکننده مبلمان در نیویورک دریافت کرد. به نظر می‌رسید دو نفر از کارکنان آن شرکت هنگامی که یک طناب بالابر پاره شده بود، کشته شده بودند. شرکت می‌خواست از بروز تراژدی‌های بیشتر جلوگیری کند؛ رخدادی که اهمیت عملی تاریخچه آسانسور ایمن را بیش از پیش آشکار کرد.

در تاریخ ۲۰ سپتامبر ۱۸۵۳، اوتیس فروشگاه خود را در بخشی از کارخانه ورشکسته Bedstead افتتاح کرد. برای تبلیغ کار جدید خود، او تصمیم گرفت یک نمایش دراماتیک از آسانسور ایمنی جدید خود را در نمایشگاه کریستال پالاس نیویورک برگزار کند؛ نمایشی که به یکی از مشهورترین لحظات تاریخچه آسانسور ایمن تبدیل شد.

در سالن اصلی نمایشگاه، اوتیس یک آسانسور ایمنی کامل با ریل‌های راهنما، جغجغه‌ها، فنر، سکوی بالابر و ماشین‌آلات بالابر ساخت. او سکوی بالابر را با بار کامل بارگذاری کرد. هنگامی که جمعیت جمع شدند، او سوار شد و دستور داد سکوی بالابر به بالاترین ارتفاع برسد. طناب بالابر با تبر بریده شد. جمعیت نفسشان را حبس کردند. اما پیش از آن که سکو سقوط کند، فنر ایمنی آسانسور را در جای خود قفل کرد و اوتیس با فریاد گفت: «همه چیز ایمن است، آقایان. همه چیز ایمن است.»؛ جمله‌ای که به نمادی ماندگار در تاریخچه آسانسور ایمن بدل شد.

از آن نقطه به بعد، فروش افزایش یافت و مشتریان شروع به ارتباط دادن شرکت آسانسور اوتیس با ایمنی کردند؛ ارتباطی که جایگاه اوتیس را به‌عنوان یکی از ستون‌های اصلی تاریخچه آسانسور ایمن تثبیت کرد.

نوآوری و تصحیح در تاریخچه آسانسور ایمن

ساختمان‌ها در شهرهای بزرگ آمریکا شروع به بلندتر شدن از طبقه ششم کردند و از فرصت‌های جدیدی که توسط آسانسور ایمنی فراهم شده بود، بهره‌برداری کردند؛ روندی که فصل تازه‌ای در تاریخچه آسانسور ایمن رقم زد.

در تاریخ ۲۳ مارس ۱۸۵۷، اولین آسانسور ایمنی مسافری جهان در یک فروشگاه در خیابان برادوی و برووم در نیویورک به خدمت گرفته شد؛ رویدادی مهم در تاریخچه آسانسور ایمن. این آسانسور با بخار از طریق مجموعه‌ای از شفت‌ها و تسمه‌ها به حرکت درمی‌آمد.

با ادامه بهبود ایمنی و کارایی آسانسورهای اولیه، فضای طبقات بالای ساختمان‌ها به زودی به مکانی مطلوب‌تر تبدیل شد و این روند طولانی‌مدت در اجاره تجاری و مسکونی را معکوس کرد. تا سال ۱۸۷۰، شرکت Otis Brothers & Company درآمدی بیش از ۱ میلیون دلار آمریکا داشت. چند سال بعد، کمتر از ۲ هزار آسانسور اوتیس در حال استفاده بود؛ آماری که رشد سریع تاریخچه آسانسور ایمن را نشان می‌دهد.

شرکت به پیشرفت‌های فناورانه خود ادامه داد. در سال ۱۸۷۸، اوتیس یک آسانسور هیدرولیکی معرفی کرد که سرعت آن را به ۲۴۴ متر (۸۰۰ فوت) در دقیقه افزایش داد. در همان سال، اوتیس اولین آسانسور هیدرولیکی مسافری خود را در ۱۵۵ برادوی نیویورک نصب کرد. این شرکت همچنین دستگاه ایمنی مبتنی بر فرمان‌دهنده را معرفی کرد که در شرایط اضطراری، آسانسور را به طور تدریجی متوقف می‌کرد؛ نوآوری‌هایی کلیدی در مسیر تاریخچه آسانسور ایمن.

در سال ۱۸۸۹، نوآوری اوتیس، یک نخستین دیگر را با دستگاه آسانسور الکتریکی متصل مستقیم تولید کرد. این واحد الکتریکی با دنده مارپیچی عمدتاً برای حمل بار استفاده می‌شد. با توسعه تنظیمات دنده بهتر، سرعت آسانسور الکتریکی از ۳۰ به ۱۲۰ متر (۱۰۰ تا ۴۰۰ فوت) در دقیقه افزایش یافت. این امر سبب شد آسانسور الکتریکی وارد سرویس مسافری در ساختمان‌هایی با ارتفاع متوسط شود. اگرچه این سیستم مزیت نصب فشرده‌تری داشت، اما هنوز به اندازه کافی سریع نبود تا با سیستم‌های هیدرولیکی بخاری در ساختمان‌های بلند رقابت کند. اما پیشرفت‌های عمده به زودی رخ دادند و مسیر آینده تاریخچه آسانسور ایمن را شکل دادند.