هادی حجابی – سقف کابین آسانسور یکی از بخشهای مهم در ساختار کابین است که علاوه بر نقش پوششی، محل استقرار تکنسین سرویس، تجهیزات اضافی و ابزار تعمیراتی در زمان بازبینی و عملیات نجات محسوب میشود. استاندارد ملی ایران که بر اساس استاندارد اروپایی EN-۸۱ تدوین شده، حداقل مقاومت و الزامات سازهای سقف کابین را بهطور دقیق مشخص میکند. در این مقاله، میزان تحمل بار مجاز سقف کابین، الزامات طراحی و نکات ایمنی مرتبط با آن بررسی میشود.
استانداردهای ملی ایران در زمینه آسانسور (استاندارد ۶۳۰۳ – مقررات ایمنی آسانسورهای برقی و استاندارد ۶۳۰۲ – آسانسورهای هیدرولیک) با الگوبرداری از استاندارد EN-۸۱-۲۰ و EN-۸۱-۵۰ تدوین شدهاند. بخشی از این استانداردها مربوط به قابلیت دسترسی ایمن تکنسین به سقف کابین و توان تحمل بار سقف برای جلوگیری از شکست سازهای و حوادث است.
از نظر مقررات، سقف کابین باید طوری طراحی شود که بتواند وزن یک یا چند تکنسین، ابزار و تجهیزات را در شرایط واقعی تعمیر و نجات تحمل کند.
الزامات استاندارد ملی ایران برای تحمل وزن سقف کابین
استاندارد ایران مطابق EN-۸۱ موارد زیر را الزام میکند:
حداقل توان تحمل وزن نقطهای
سقف کابین باید بتواند نیروی عمودی حداقل ۱۲۰۰ نیوتن (۱.۲ kN ) را در یک نقطه به ابعاد تقریبی ۱۰ × ۱۰ سانتیمتر بدون خمشدگی، شکست یا تغییر شکل دائمی تحمل کند. این مقدار تقریباً معادل120 کیلوگرم وزن انسانی + ابزار است. بنابراین اگر تکنسین روی یک نقطه از سقف بایستد، سقف باید بدون آسیبدیدگی ایمن باشد.
حداقل تحمل بار در لبه سقف
در بخش درب ورودی کابین (قسمت لبه سقف)، استاندارد ایران الزام میکند سقف بتواند حداقل ۲۰۰۰ نیوتن (۲ kN ) برای هر متر عرض تحمل کند. یعنی حدود ۲۰۰ کیلوگرم برای هر متر از لبه سقف ، این بخش معمولاً بیشترین احتمال قرارگیری تکنسین و ابزار را دارد و باید مقاومتر طراحی شود.
تحمل بار دینامیکی تکنسین
چون تکنسین ممکن است هنگام سرویس حرکت کرده یا ابزار را جابهجا کند، استاندارد الزام میکند:
- سقف کابین باید تحمل وزن یک فرد + ابزار را به صورت دینامیکی داشته باشد.
- سطح سقف باید ضد لغزش باشد.
- اگر سقف برای حضور تکنسین طراحی شده است، باید: کلید توقف اضطراری (STOP) و کلید جهت حرکت دستی (UP/DOWN)، روشنایی مناسب ، نقطه امن قرار گرفتن تکنسین را داشته باشد. این موارد در استاندارد ملی ۶۳۰۳ به وضوح ذکر شده است.
چرا استاندارد سقف کابین این مقادیر را انتخاب کرده است؟
معمولاً در عملیات سرویس، یک نفر تکنسین روی سقف، سمتی که نزدیک درب است میایستد.
هر تکنسین با ابزار حدود ۱۰۰–۸۰ کیلوگرم وزن دارد.
نیروهای دینامیکی (پریدن، پرتاب ابزار، جابهجایی سریع) اضافه میشوند.
مقاومت سازهای برای جلوگیری از خطر شکست و سقوط الزامی است.
به همین دلیل حداقل بار نقطهای ۱٫۲ kN و بار خطی ۲ kN انتخاب شده است.
موارد ممنوع و محدودیتها
بر اساس استانداردهای ایران:
- سقف کابین برای تحمل بارهای غیر سرویس مانند ذخیره بار یا حمل مواد طراحی نشده است.
- تکنسین فقط در حالت سرویس اجازه ایستادن روی سقف دارد.
- افراد عادی یا مسافران به هیچ عنوان نباید روی سقف بروند.
- اگر سقف کابین ضعیفتر از حد استاندارد ساخته شود، شرکت ممیزی از صدور تأییدیه ایمنی جلوگیری میکند.
در پایان؛
با توجه به استاندارد ملی ایران:
➤ حداقل تحمل بار نقطهای سقف کابین: ۱۲۰۰ نیوتن (≈ ۱۲۰ کیلوگرم)
➤ حداقل تحمل بار لبه سقف: ۲۰۰۰ نیوتن (≈ ۲۰۰ کیلوگرم بر متر)
این مقادیر براساس استاندارد EN-۸۱-۲۰ و در استانداردهای ۶۳۰۳ و ۶۳۰۲ ایران نیز الزام شدهاند. رعایت این الزامات بهمنظور جلوگیری از آسیب سازهای، حفظ جان تکنسین و اطمینان از عملکرد ایمن آسانسور ضروری است.
