ساخت ساختمان‌های بلندمرتبه دیگر تنها به رقابت بر سر ارتفاع و طراحی ظاهری محدود نمی‌شود؛ امروزه بهره‌وری انرژی، کاهش آلایندگی و استفاده از فناوری‌های هوشمند نیز به معیارهای مهم در طراحی این سازه‌ها تبدیل شده‌اند. پروژه جدید شرکت دولتی برق اتیوپی (EEP) در آدیس‌آبابا نمونه‌ای از این رویکرد است. این برج ۶۲ طبقه با ارتفاع ۳۲۷.۵ متر و سرمایه‌گذاری پیش‌بینی‌شده ۴۴۵ میلیون دلار، با هدف دستیابی به عملکردی پایدار و کم‌مصرف طراحی شده است. آسمان‌خراش سبز اتیوپی علاوه بر اهمیت معماری و زیست‌محیطی، می‌تواند فرصت‌های تازه‌ای برای توسعه سیستم‌های هوشمند آسانسور و حمل‌ونقل عمودی در این کشور ایجاد کند.
آسمان‌خراش سبز اتیوپی؛ پروژه‌ای برای آینده معماری پایدار
شرکت دولتی تولید برق اتیوپی (Ethiopian Electric Power یا EEP) در حال توسعه ساختمان مرکزی جدید خود در آدیس‌آبابا، پایتخت این کشور، است. هدف از اجرای این پروژه، احداث ساختمانی شاخص با مصرف بهینه انرژی و رویکردی سازگارتر با محیط زیست عنوان شده است.
این پروژه پس از مدتی توقف دوباره در دستور کار قرار گرفت. شرکت EEP که در سال ۲۰۱۳ و پس از تفکیک شرکت سابق برق اتیوپی شکل گرفت، یکی از دو نهاد حاصل از این تغییر ساختاری است. نهاد دیگر، شرکت خدمات برق اتیوپی (Ethiopian Electric Utility) است.
بر اساس برنامه اعلام‌شده، ساختمان جدید باید علاوه بر پاسخ‌گویی به نیازهای اداری شرکت، نمونه‌ای از به‌کارگیری فناوری‌های نوین در ساخت‌وساز پایدار باشد. در این چارچوب، کاهش مصرف انرژی، استفاده از منابع تجدیدپذیر و رعایت استانداردهای ساختمان سبز از محورهای اصلی طراحی پروژه به شمار می‌روند.
مشخصات برج جدید شرکت برق اتیوپی
ساختمان مرکزی جدید EEP با زیربنای تقریبی ۱۹۷ هزار و ۸۰۰ مترمربع طراحی شده است. این مجموعه علاوه بر فضای اداری، بخش‌های تجاری، فضاهای عمومی و امکانات رفاهی را نیز در بر می‌گیرد.
مهم‌ترین مشخصات اعلام‌شده این پروژه عبارت‌اند از:
| مشخصه | اطلاعات پروژه |
| کارفرما | شرکت دولتی تولید برق اتیوپی (EEP) |
| موقعیت | میدان مکزیکو، آدیس‌آبابا، اتیوپی |
| ارتفاع برج | ۳۲۷.۵ متر |
| تعداد طبقات | ۶۲ طبقه |
| زیربنای کل | ۱۹۷٬۸۰۰ مترمربع |
| هزینه پیش‌بینی‌شده | ۴۴۵ میلیون دلار |
| تعداد طبقات زیرزمین | ۵ طبقه |
| طراح پروژه | شرکت دار الهندسه (Dar Al-Handasah) |
| مدت اجرای برنامه‌ریزی‌شده | ۴۸ ماه |
| هدف زیست‌محیطی | بهره‌وری انرژی و انطباق با الزامات ساختمان سبز |
این مجموعه شامل پنج طبقه زیرزمین برای پارکینگ هوشمند و تأسیسات مکانیکی، الکتریکی و لوله‌کشی است. بخش پایه یا پودیوم، لابی‌ها، فضاهای تجاری، باغ‌های معلق، طبقات فنی و رستورانی در طبقه پنجاه‌وهفتم نیز در طراحی آن پیش‌بینی شده‌اند.
شرکت دار الهندسه، از مجموعه‌های مشاوره‌ای فعال در حوزه مهندسی، معماری، برنامه‌ریزی، محیط زیست، مدیریت پروژه و اقتصاد، طراحی این ساختمان را بر عهده داشته است.
نقش انرژی‌های تجدیدپذیر در طراحی ساختمان
یکی از ویژگی‌های مهم این پروژه، توجه به استفاده از انرژی‌های پاک برای تأمین بخشی از نیازهای ساختمان است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، طراحی برج به‌گونه‌ای انجام شده که امکان بهره‌گیری از فناوری‌های خورشیدی و بادی را فراهم کند.
شرکت EEP اعلام کرده است که ساختمان جدید با هدف استفاده از انرژی پاک برای تأمین برق سیستم‌های حمل‌ونقل عمودی (VT) و برخی نیازهای عمومی تأسیسات طراحی شده است. این رویکرد، سیستم‌های آسانسور را نیز در چارچوب برنامه گسترده‌تر مدیریت انرژی ساختمان قرار می‌دهد.
با این حال، ظرفیت نهایی تجهیزات انرژی تجدیدپذیر مورد استفاده در ساختمان هنوز مشخص نشده است. بنابراین نمی‌توان میزان دقیق تولید برق پاک یا سهم آن در مصرف کلی برج را تعیین کرد.
ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر شرکت برق اتیوپی
شرکت EEP در بخش تولید و انتقال برق کشور نقش مهمی دارد. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده درباره این پروژه، این شرکت مدیریت حدود ۲۱ هزار و ۳۰۰ کیلومتر خطوط انتقال برق و ۸ هزار و ۱۰۰ مگاوات ظرفیت نصب‌شده را بر عهده دارد. این ظرفیت شامل منابع برق‌آبی، بادی، زمین‌گرمایی و زیست‌توده است.
از میان این منابع، ظرفیت نصب‌شده انرژی بادی شرکت ۵۰۴ مگاوات و ظرفیت انرژی زیست‌توده آن ۲۵ مگاوات اعلام شده است. این مقادیر به‌ترتیب حدود ۶.۲۲ درصد و ۰.۳۱ درصد از ظرفیت کل ۸ هزار و ۱۰۰ مگاواتی را تشکیل می‌دهند.
استفاده از انرژی‌های تجدیدپذیر در ساختمان‌های بزرگ می‌تواند به کاهش وابستگی به منابع متعارف برق کمک کند؛ البته میزان تأثیر آن به ظرفیت تجهیزات نصب‌شده، الگوی مصرف و نحوه مدیریت انرژی بستگی دارد.
در پروژه‌هایی مانند آسمان‌خراش سبز اتیوپی، طراحی یکپارچه تأسیسات و سیستم‌های حمل‌ونقل عمودی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا آسانسورها، تجهیزات تهویه، روشنایی و سایر سامانه‌های مکانیکی و الکتریکی باید در کنار یکدیگر به‌گونه‌ای مدیریت شوند که مصرف انرژی ساختمان بهینه شود.
اهمیت آسانسورهای هوشمند و کم‌مصرف در برج‌های بلندمرتبه
هرچه تعداد طبقات یک ساختمان افزایش پیدا می‌کند، مدیریت رفت‌وآمد افراد و جابه‌جایی عمودی به مسئله‌ای مهم‌تر تبدیل می‌شود. در برج‌های مرتفع، انتخاب تعداد و ظرفیت آسانسورها، سرعت حرکت، نحوه توزیع ترافیک و میزان مصرف انرژی تجهیزات می‌تواند بر عملکرد روزانه ساختمان تأثیر بگذارد.
در پروژه جدید EEP، هنوز نام تأمین‌کننده و تعداد دقیق آسانسورها و سایر تجهیزات حمل‌ونقل عمودی اعلام نشده است. بااین‌حال، مقیاس پروژه و تمرکز آن بر بهره‌وری انرژی، اهمیت انتخاب تجهیزات متناسب با نیازهای یک ساختمان بلندمرتبه را برجسته می‌کند.
در چنین ساختمان‌هایی، راهکارهای زیر می‌توانند مورد توجه طراحان و بهره‌برداران قرار گیرند:
- سیستم‌های کنترل مقصد: این فناوری‌ها با دریافت مقصد مسافران پیش از ورود به کابین، امکان گروه‌بندی سفرها و مدیریت بهتر ترافیک آسانسورها را فراهم می‌کنند.
- درایوهای کم‌مصرف: استفاده از تجهیزات کنترل حرکت مناسب و فناوری‌های بازیابی انرژی، در صورت سازگاری با طراحی سیستم، می‌تواند مصرف برق را کاهش دهد.
- مدیریت هوشمند ترافیک: تنظیم نحوه خدمت‌رسانی آسانسورها بر اساس الگوی رفت‌وآمد کاربران، به کاهش زمان انتظار و استفاده مؤثرتر از ظرفیت تجهیزات کمک می‌کند.
- پایش و نگهداری هوشمند: جمع‌آوری اطلاعات عملکردی تجهیزات می‌تواند به شناسایی زودهنگام برخی اختلالات و برنامه‌ریزی بهتر برای تعمیر و نگهداری کمک کند.
- هماهنگی با مدیریت انرژی ساختمان: اتصال سامانه‌های آسانسور به زیرساخت‌های هوشمند ساختمان، در صورت طراحی مناسب، امکان ارزیابی و بهینه‌سازی عملکرد تجهیزات را فراهم می‌کند.
البته بهره‌وری واقعی آسانسورها تنها به هوشمند بودن تجهیزات وابسته نیست. ظرفیت جابه‌جایی، تعداد کاربران، ساعات اوج ترافیک، مشخصات موتور و درایو، برنامه نگهداری و کیفیت طراحی اولیه نیز در نتیجه نهایی نقش دارند.
از این منظر، پروژه EEP می‌تواند برای شرکت‌های فعال در زمینه طراحی، تولید، نصب و نگهداری آسانسور، نمونه‌ای قابل توجه از ارتباط میان معماری پایدار و فناوری حمل‌ونقل عمودی باشد.
گواهی LEED و استانداردهای ساختمان سبز
یکی از اهداف اعلام‌شده برای ساختمان مرکزی جدید EEP، انطباق با الزامات سطح طلایی گواهی LEED است. این گواهی یکی از نظام‌های شناخته‌شده بین‌المللی برای ارزیابی عملکرد زیست‌محیطی ساختمان‌ها محسوب می‌شود و توسط شورای ساختمان سبز ایالات متحده (USGBC) توسعه یافته است.
LEED جنبه‌های مختلفی از طراحی و عملکرد ساختمان را ارزیابی می‌کند؛ از جمله بهره‌وری انرژی، مدیریت آب، انتخاب مصالح، کیفیت محیط داخلی و کاهش آثار زیست‌محیطی.
در نظام امتیازدهی مورد اشاره در گزارش پروژه، مجموع امتیازهای قابل کسب ۱۱۰ است و سطح طلایی به ساختمان‌هایی اختصاص دارد که بین ۶۰ تا ۷۹ امتیاز به دست آورند.
بااین‌حال، طراحی بر اساس الزامات یک گواهی با دریافت رسمی آن یکسان نیست. تا زمانی که صدور گواهی نهایی برای ساختمان تأیید نشود، بهتر است از این پروژه به‌عنوان ساختمانی با هدف دستیابی به سطح طلایی LEED یاد کنیم، نه ساختمانی که این گواهی را دریافت کرده است.
انطباق با آیین‌نامه ساختمانی اتیوپی
در کنار معیارهای بین‌المللی، ساختمان جدید باید با آیین‌نامه ساختمانی اتیوپی نیز مطابقت داشته باشد. وزارت شهرسازی و زیرساخت این کشور، ایمنی، سلامت و تاب‌آوری ساختمان‌ها را از محورهای مهم مقررات جدید معرفی کرده است؛ به‌ویژه در مورد سازه‌های بلندمرتبه که پیچیدگی‌های فنی بیشتری دارند.
بر اساس اطلاعات ارائه‌شده درباره پروژه، ساختمان مرکزی EEP در رده D این آیین‌نامه قرار می‌گیرد. این رده شامل ساختمان‌های بیش از ۱۲ طبقه یا ساختمان‌هایی با پنج طبقه و بیشتر بالاتر از سطح زمین است. همچنین برخی ساختمان‌های سه‌طبقه‌ای که فاصله میان دو تکیه‌گاه ثابت سازه‌ای آن‌ها از ۱۹ متر بیشتر باشد، در این طبقه‌بندی قرار می‌گیرند.
از جمله استانداردهای مجموعه مقررات ساختمانی اتیوپی می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
| استاندارد | حوزه کاربرد |
| EBCS-10 | تأسیسات الکتریکی، سیم‌کشی، تجهیزات ایمنی و اتصال به زمین |
| EBCS-۱۱ تا EBCS-۱۳ | خدمات و تأسیسات ساختمانی، از جمله سامانه‌های گرمایش و تهویه و تدابیر ایمنی حریق |
در این مقررات تأکید شده است که طراحی ساختمان‌های رده D باید رویکردهایی را در بر گیرد که ساخت‌وساز سبز را تشویق کنند. همچنین از متخصصان مسئول طراحی انتظار می‌رود فناوری‌های روز، استفاده بهینه از انرژی‌های تجدیدپذیر و اصول توسعه پایدار را در فرایند طراحی لحاظ کنند.
برای یک برج مرتفع، رعایت این الزامات تنها به انتخاب مصالح یا طراحی نمای ساختمان محدود نمی‌شود. سیستم‌های برقی، تجهیزات مکانیکی، مدیریت انرژی، ایمنی حریق و حمل‌ونقل عمودی نیز باید متناسب با مقررات مربوطه طراحی و اجرا شوند.
ارتباط پروژه با برنامه اقتصاد سبز اتیوپی
دولت اتیوپی در پی توسعه رویکردی برای ایجاد اقتصادی پایدار و مقاوم در برابر تغییرات اقلیمی است. در این چارچوب، استفاده از فناوری‌های کم‌مصرف در ساختمان‌های عمومی و مرتفع می‌تواند یکی از ابزارهای مدیریت مصرف انرژی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای باشد.
آدیس‌آبابا نیز به‌عنوان یکی از مراکز مهم سیاسی و اقتصادی شرق آفریقا، در مسیر توسعه شهری و تغییر سیمای معماری خود قرار دارد. این شهر میزبان مقر اتحادیه آفریقاست و در ابتکار گروه رهبری اقلیمی شهرها، موسوم به C40، نیز عضویت دارد؛ شبکه‌ای که شهرهای عضو آن برای مقابله با تغییرات اقلیمی و کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای همکاری می‌کنند.
در اطلاعات مرتبط با این پروژه، سهم اتیوپی از انتشار جهانی گازهای گلخانه‌ای حدود ۰.۴۲ درصد ذکر شده است. با وجود این سهم، توسعه ساختمان‌های کم‌مصرف می‌تواند بخشی از تلاش‌های این کشور برای مدیریت مصرف انرژی و کاهش آثار زیست‌محیطی شهرسازی باشد.
شورای ساختمان سبز اتیوپی نیز بر اهمیت حرکت به سمت محیط ساخته‌شده پایدار و دستیابی به انتشار خالص صفر کربن تا سال ۲۰۵۰ تأکید کرده است. این شورا همچنین کاهش مشروط ۷۰.۳ درصدی انتشار گازهای گلخانه‌ای تا سال ۲۰۳۵ را به‌عنوان هدفی برای بررسی و پیگیری مطرح کرده است.
این اهداف نشان می‌دهند که ساختمان‌های بلندمرتبه در آینده ممکن است بیش از گذشته تحت تأثیر الزامات بهره‌وری انرژی و مقررات زیست‌محیطی قرار گیرند. در چنین شرایطی، فناوری‌های کم‌مصرف در بخش‌هایی مانند روشنایی، تهویه و آسانسور اهمیت بیشتری پیدا خواهند کرد.
تأخیر در اجرای پروژه و برنامه زمان‌بندی ساخت
اجرای ساختمان مرکزی جدید شرکت برق اتیوپی با موانع لجستیکی و مالی روبه‌رو شده است. بر اساس اطلاعات منتشرشده، اجرای پروژه که قرار بود از سال ۲۰۲۳ پیشرفت کند، به دلیل این مشکلات به تعویق افتاده است.
برنامه اولیه، تکمیل ساختمان را در یک دوره ۴۸ماهه از آغاز عملیات ساختمانی پیش‌بینی می‌کرد. همچنین در گزارش‌های پیشین، تکمیل پروژه برای اوایل سال ۲۰۲۴ پیش‌بینی شده بود؛ بااین‌حال، تأخیرهای اعلام‌شده نشان می‌دهد که زمان‌بندی اولیه محقق نشده است.
چند ماه پیش از انتشار گزارش پروژه، شرکت EEP مناقصه‌ای بین‌المللی برای ساخت برج در زمین متعلق به خود در محدوده میدان مکزیکو در آدیس‌آبابا برگزار کرده بود.
با توجه به این تأخیرها، تاریخ نهایی بهره‌برداری از ساختمان را نمی‌توان صرفاً بر اساس برنامه اولیه تعیین کرد. زمان تکمیل به روند اجرای پروژه، تأمین مالی، دسترسی به تجهیزات و پیشرفت عملیات ساختمانی وابسته خواهد بود.
تأثیر برج جدید بر آینده صنعت آسانسور اتیوپی
ساخت برج‌های بلندمرتبه معمولاً به خدمات تخصصی‌تری در زمینه طراحی و اجرای سیستم‌های حمل‌ونقل عمودی نیاز دارد. افزایش ارتفاع ساختمان‌ها و تعداد کاربران، انتخاب تجهیزات مناسب، برنامه‌ریزی ترافیک، نگهداری پیشگیرانه و تأمین قطعات را به موضوعاتی مهم‌تر تبدیل می‌کند.
به همین دلیل، آسمان‌خراش سبز اتیوپی می‌تواند از منظر توسعه بازار آسانسور نیز مورد توجه قرار گیرد. هرچند هنوز تأمین‌کننده و تعداد تجهیزات این پروژه مشخص نشده است، اجرای چنین طرحی می‌تواند زمینه‌ای برای فعالیت شرکت‌های ارائه‌دهنده آسانسورهای هوشمند، تجهیزات کم‌مصرف و خدمات تخصصی نگهداری ایجاد کند.
در بازار داخلی اتیوپی نیز شرکت‌هایی در زمینه نصب و نگهداری آسانسور فعالیت دارند. شرکت شوبوله (Shobole)، یکی از فعالان این حوزه، در محتوای منتشرشده در شبکه‌های اجتماعی به رشد صنعت آسانسور هم‌زمان با توسعه کشور اشاره کرده است.
بر اساس سوابق اعلام‌شده، این شرکت پروژه‌های نصب و نگهداری آسانسور را برای مجموعه دفاع ملی، خطوط هوایی اتیوپی، اتحادیه آفریقا و بیمارستان زوودیتو انجام داده است.
این شرکت همچنین با اشاره به افزایش ساخت‌وساز در آدیس‌آبابا و دیگر مراکز شهری نوظهور، از گسترش برج‌های مسکونی، مجتمع‌های تجاری، هتل‌ها و ساختمان‌های دولتی سخن گفته است؛ روندی که می‌تواند نیاز به سیستم‌های حمل‌ونقل عمودی قابل اعتماد را افزایش دهد.
بااین‌حال، رشد واقعی بازار به عواملی مانند تعداد پروژه‌های در حال ساخت، شرایط اقتصادی، تأمین مالی، دسترسی به تجهیزات و توان شرکت‌های محلی برای ارائه خدمات فنی وابسته است. بنابراین، ساختمان جدید EEP را باید یکی از پروژه‌های بالقوه اثرگذار بر این بازار دانست، نه دلیلی قطعی برای پیش‌بینی میزان رشد آینده آن.
برج جدید اتیوپی در مقایسه با بلندترین ساختمان‌های آفریقا
در صورت تکمیل مطابق طرح اعلام‌شده، برج ۳۲۷.۵ متری شرکت برق اتیوپی از نظر ارتفاع از ساختمان ۲۰۹ متری بانک تجاری اتیوپی پیشی خواهد گرفت. این ساختمان از زمان تکمیل در فوریه ۲۰۲۲، عنوان بلندترین ساختمان اتیوپی را در اختیار داشته است.
در مقیاس قاره آفریقا نیز برج جدید EEP در صورت تحقق مشخصات برنامه‌ریزی‌شده، پس از برج نمادین مصر (Iconic Tower) با ارتفاع ۳۹۴ متر و ۷۷ طبقه، در جایگاه یکی از بلندترین ساختمان‌های قاره قرار خواهد گرفت. برج نمادین در پایتخت اداری جدید مصر واقع شده است.
اهمیت پروژه EEP تنها در ارتفاع آن خلاصه نمی‌شود. ترکیب طراحی بلندمرتبه، اهداف زیست‌محیطی، استفاده احتمالی از فناوری‌های انرژی تجدیدپذیر و توجه به حمل‌ونقل عمودی، این ساختمان را به نمونه‌ای قابل بررسی در حوزه توسعه پایدار شهری تبدیل می‌کند.
نتیجه‌گیری: آینده ساختمان‌های سبز و سیستم‌های آسانسور
پروژه ساختمان مرکزی شرکت برق اتیوپی نشان می‌دهد که در طراحی برج‌های بلندمرتبه، ملاحظات زیست‌محیطی و مدیریت مصرف انرژی در کنار نیازهای معماری و عملکردی قرار گرفته‌اند. استفاده برنامه‌ریزی‌شده از فناوری‌های خورشیدی و بادی، تلاش برای انطباق با الزامات LEED و رعایت مقررات ساختمانی اتیوپی، از محورهای اصلی این طرح هستند.
آسمان‌خراش سبز اتیوپی همچنین می‌تواند توجه بازار محلی را به اهمیت سیستم‌های هوشمند حمل‌ونقل عمودی، آسانسورهای کم‌مصرف و خدمات تخصصی نگهداری جلب کند. البته نتیجه نهایی به نحوه اجرای پروژه، مشخصات تجهیزات انتخاب‌شده و میزان تحقق اهداف زیست‌محیطی بستگی دارد.
در صورت تکمیل موفقیت‌آمیز این طرح، ساختمان جدید EEP می‌تواند به یکی از نمونه‌های شاخص توسعه ساختمان‌های بلندمرتبه در اتیوپی تبدیل شود و فرصت‌های تازه‌ای برای شرکت‌های فعال در حوزه آسانسور، اتوماسیون ساختمان و مدیریت انرژی فراهم آورد.
منبع:
