توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی یکی از مهم‌ترین عوامل پیشرفت شهرهای بزرگ و مدرن جهان محسوب می‌شود. با افزایش جمعیت شهری و گسترش فعالیت‌های اقتصادی، استفاده از سیستم‌های حمل‌ونقل سریع، ایمن و پایدار به یک ضرورت تبدیل شده است. در همین راستا، عربستان سعودی با اجرای پروژه‌های گسترده عمرانی و زیرساختی در چارچوب چشم‌انداز ۲۰۳۰، گام‌های مهمی برای تحول در ساختار شهری خود برداشته است. تجهیزات متروی ریاض یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های این تحول به شمار می‌رود که با هدف کاهش ترافیک، بهبود کیفیت زندگی شهروندان و توسعه حمل‌ونقل عمومی طراحی و اجرا شده است.
یکی از بخش‌های مهم این پروژه، تجهیزات متروی ریاض در حوزه جابه‌جایی عمودی است. آسانسورها و پله‌برقی‌ها نقش اساسی در انتقال مسافران میان ورودی ایستگاه‌ها، سالن‌های انتظار و سکوهای قطار دارند و بدون عملکرد صحیح آن‌ها، بهره‌برداری مؤثر از یک شبکه ریلی گسترده امکان‌پذیر نخواهد بود. شرکت تی‌کی الویتور (TK Elevator یا TKE) با تأمین و نصب صدها دستگاه آسانسور و پله‌برقی در دو خط اصلی متروی ریاض، سهم قابل‌توجهی در اجرای این پروژه داشته است.
در این مقاله، ساختار متروی ریاض، ویژگی‌های فنی تجهیزات جابه‌جایی عمودی، نقش شرکت TKE، چالش‌های اجرایی و تأثیر این پروژه بر آینده حمل‌ونقل شهری و توسعه پایدار بررسی می‌شود.
متروی ریاض؛ پروژه‌ای بزرگ در مسیر تحول حمل‌ونقل شهری
متروی ریاض یکی از بزرگ‌ترین پروژه‌های حمل‌ونقل عمومی در عربستان سعودی است که در راستای اهداف چشم‌انداز ۲۰۳۰ این کشور شکل گرفته است. این شبکه ریلی با طول تقریبی ۱۷۶ کیلومتر، شامل شش خط و ۸۵ ایستگاه است و به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین شبکه‌های متروی خودکار و بدون راننده جهان شناخته می‌شود.
طراحی این سیستم به‌گونه‌ای انجام شده است که بتواند روزانه حدود ۳.۶ میلیون مسافر را جابه‌جا کند. چنین ظرفیتی نشان می‌دهد که متروی ریاض صرفاً یک پروژه حمل‌ونقلی معمولی نیست، بلکه زیرساختی راهبردی برای مدیریت رشد جمعیت، کاهش وابستگی به خودروهای شخصی و افزایش بهره‌وری شهری محسوب می‌شود.
این شبکه در دسامبر ۲۰۲۴ به بهره‌برداری رسید و از زمان آغاز فعالیت خود توانست بیش از ۱۰۰ میلیون مسافر را جابه‌جا کند. این میزان استقبال نشان‌دهنده اهمیت توسعه حمل‌ونقل عمومی در شهر ریاض و نیاز روزافزون شهروندان به روش‌های سریع‌تر و مطمئن‌تر برای رفت‌وآمد است.
از ویژگی‌های مهم این پروژه می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- برخورداری از ۱۷۶ کیلومتر مسیر ریلی خودکار
- فعالیت در قالب شش خط اصلی
- دارا بودن ۸۵ ایستگاه
- طراحی با ظرفیت جابه‌جایی روزانه ۳.۶ میلیون مسافر
- استفاده از سیستم‌های پیشرفته کنترل و بهره‌برداری بدون راننده
- بهره‌گیری از تجهیزات مدرن برای جابه‌جایی عمودی مسافران
در چنین مجموعه گسترده‌ای، تجهیزات متروی ریاض باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که علاوه بر تحمل حجم بالای تردد، عملکردی مداوم، ایمن و قابل‌اعتماد داشته باشند.
نقش متروی ریاض در تحقق چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان
یکی از مهم‌ترین اهداف چشم‌انداز ۲۰۳۰ عربستان، کاهش وابستگی شهروندان به خودروهای شخصی و توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی است. در سال‌های گذشته، استفاده گسترده از خودروهای شخصی در شهرهای بزرگ عربستان، مشکلاتی مانند افزایش ترافیک، مصرف بالای سوخت و آلودگی هوا را به همراه داشته است.
در همین راستا، ابتکار سبز عربستان (Saudi Green Initiative) با هدف کاهش آثار زیست‌محیطی فعالیت‌های انسانی و توسعه راهکارهای پایدار شکل گرفته است. یکی از اهداف اعلام‌شده این برنامه، کاهش انتشار سالانه کربن به میزان ۲۷۸ میلیون تن تا سال ۲۰۳۰ است.
متروی ریاض با فراهم کردن امکان جابه‌جایی تعداد زیادی از مسافران از طریق حمل‌ونقل ریلی، می‌تواند نقش مهمی در کاهش استفاده از خودروهای شخصی داشته باشد. هرچه سهم حمل‌ونقل عمومی در سفرهای روزانه افزایش پیدا کند، امکان کاهش ازدحام خیابان‌ها، مصرف انرژی و انتشار آلاینده‌ها نیز بیشتر خواهد شد.
البته دستیابی به این اهداف تنها به ساخت خطوط ریلی و خرید قطار محدود نمی‌شود. کیفیت ایستگاه‌ها، دسترسی آسان به سکوها، عملکرد مناسب آسانسورها و پله‌برقی‌ها و امکان استفاده افراد کم‌توان و سالمندان از امکانات حمل‌ونقل عمومی نیز اهمیت زیادی دارد.
به همین دلیل، تجهیزات متروی ریاض در کنار زیرساخت‌های ریلی، بخشی از راهبرد توسعه پایدار این شهر محسوب می‌شوند.
خطوط آبی و قرمز؛ پرترددترین مسیرهای متروی ریاض
شبکه متروی ریاض از شش خط تشکیل شده است که هرکدام وظیفه اتصال بخش‌های مختلف شهر و تسهیل رفت‌وآمد مسافران را بر عهده دارند. در میان این خطوط، مسیرهای آبی و قرمز به دلیل طول مسیر، اهمیت ارتباطی و حجم بالای جابه‌جایی مسافران، جایگاه ویژه‌ای دارند.
خط آبی یا خط شماره یک، حدود ۳۸ کیلومتر طول دارد و یکی از مسیرهای اصلی شبکه مترو محسوب می‌شود. خط قرمز یا خط شماره دو نیز با طول تقریبی ۲۵ کیلومتر، بخش مهمی از ارتباطات ریلی شهر را پوشش می‌دهد.
بر اساس آمار ارائه‌شده برای یک دوره نه‌ماهه، میزان جابه‌جایی مسافران در این دو خط به شرح زیر بوده است:
| مشخصات | خط آبی | خط قرمز |
| شماره خط | یک | دو |
| طول مسیر | ۳۸ کیلومتر | ۲۵ کیلومتر |
| تعداد مسافران | ۴۶.۵ میلیون نفر | ۱۷ میلیون نفر |
| سهم اعلام‌شده از کل مسافران | ۴۶ درصد | ۱۷ درصد |
این آمار نشان می‌دهد که خطوط آبی و قرمز سهم قابل‌توجهی از تردد مسافران در شبکه متروی ریاض را به خود اختصاص داده‌اند. به همین دلیل، تأمین تجهیزات مناسب برای این دو مسیر اهمیت ویژه‌ای داشته است.
افزایش تعداد مسافران به معنای افزایش دفعات استفاده از آسانسورها و پله‌برقی‌هاست. بنابراین، تجهیزات باید از نظر ظرفیت، سرعت، دوام قطعات و قابلیت اطمینان، متناسب با شرایط بهره‌برداری پرتردد انتخاب شوند.
شرکت TKE و تأمین تجهیزات متروی ریاض
شرکت تی‌کی الویتور (TK Elevator) یکی از مجموعه‌های فعال در صنعت آسانسور و پله‌برقی است که در پروژه‌های بزرگ زیرساختی و حمل‌ونقل عمومی در کشورهای مختلف حضور دارد.
این شرکت به دلیل تجربه فنی، سابقه فعالیت در بازار عربستان سعودی و توانایی اجرای پروژه‌های گسترده، برای تأمین تجهیزات جابه‌جایی عمودی خطوط یک و دو متروی ریاض انتخاب شد.
دامنه فعالیت TKE در این پروژه تنها به تأمین محصولات محدود نبود، بلکه مراحل مختلفی از جمله طراحی، ساخت، تأمین، نصب و نگهداری تجهیزات را در بر می‌گرفت.
مهم‌ترین بخش‌های مشارکت این شرکت عبارت‌اند از:
- تأمین ۴۱۵ دستگاه پله‌برقی برای خطوط آبی و قرمز
- تأمین ۲۷۷ دستگاه آسانسور برای همین خطوط
- طراحی فنی و هماهنگی تجهیزات با معماری ایستگاه‌ها
- برنامه‌ریزی برای انتقال و نصب تجهیزات در ایستگاه‌های مختلف
- اجرای عملیات نصب و راه‌اندازی
- ارائه خدمات مرتبط با نگهداری و پشتیبانی تجهیزات
در مجموع، ۶۹۲ دستگاه آسانسور و پله‌برقی در قالب این قرارداد برای دو خط اصلی متروی ریاض در نظر گرفته شد.
تمامی این تجهیزات در کارخانه‌های شرکت TKE در اسپانیا تولید شدند و تا دسامبر ۲۰۲۴ تحویل و راه‌اندازی آن‌ها انجام گرفت تا امکان یکپارچه‌سازی تجهیزات با زیرساخت مترو و آماده‌سازی شبکه برای مرحله بهره‌برداری اولیه فراهم شود.
این حجم از تجهیزات نشان‌دهنده اهمیت سیستم‌های جابه‌جایی عمودی در پروژه‌های بزرگ حمل‌ونقل عمومی است. در واقع، حتی پیشرفته‌ترین قطارها نیز بدون دسترسی مناسب مسافران به سکوها و سالن‌های ایستگاه، نمی‌توانند عملکرد کاملی داشته باشند.
اهمیت آسانسورها و پله‌برقی‌ها در ایستگاه‌های مترو
ایستگاه‌های مترو معمولاً در چندین سطح مختلف طراحی و ساخته می‌شوند. مسافران ممکن است برای رسیدن به سکو، از ورودی اصلی وارد ایستگاه شوند، از سالن بلیت عبور کنند و سپس چندین طبقه به سمت پایین حرکت کنند.
در چنین شرایطی، آسانسورها و پله‌برقی‌ها نقش مهمی در ایجاد ارتباط میان بخش‌های مختلف ایستگاه دارند.
پله‌برقی‌ها به دلیل امکان جابه‌جایی پیوسته تعداد زیادی از افراد، یکی از تجهیزات اصلی در ایستگاه‌های پرتردد هستند. این دستگاه‌ها به کاهش زمان انتظار، مدیریت جریان مسافران و جلوگیری از ازدحام در مسیرهای ارتباطی کمک می‌کنند.
از طرف دیگر، آسانسورها امکان دسترسی راحت‌تر به ایستگاه‌ها را برای سالمندان، افراد دارای محدودیت حرکتی، کاربران ویلچر و خانواده‌هایی که کالسکه کودک همراه دارند، فراهم می‌کنند.
در طراحی تجهیزات متروی ریاض، توجه به این دو گروه از تجهیزات اهمیت زیادی داشته است؛ زیرا شبکه مترو باید پاسخگوی نیازهای متفاوت گروه‌های مختلف مسافران باشد.
از مهم‌ترین مزایای استفاده از سیستم‌های جابه‌جایی عمودی در مترو می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
۱. افزایش سرعت جابه‌جایی مسافران میان طبقات و سکوها.
۲. کاهش تراکم جمعیت در راهروها و مسیرهای ارتباطی.
۳. تسهیل دسترسی افراد کم‌توان و سالمندان به خدمات حمل‌ونقل عمومی.
۴. افزایش ایمنی در زمان ورود و خروج مسافران.
۵. بهبود مدیریت جریان جمعیت در ایستگاه‌های پرتردد.
۶. افزایش کیفیت تجربه سفر و رضایت استفاده‌کنندگان از مترو.
ساختار ایستگاه‌های متروی ریاض و چالش جابه‌جایی عمودی
یکی از ویژگی‌های مهم متروی ریاض، تنوع در ساختار و موقعیت جغرافیایی ایستگاه‌های آن است. تمامی ایستگاه‌ها در یک سطح ساخته نشده‌اند و متناسب با شرایط شهری و محدودیت‌های معماری، از ساختارهای متفاوتی برخوردار هستند.
در خطوط یک و دو، ایستگاه‌ها شامل ۱۷ ایستگاه عمیق زیرزمینی، ۶ ایستگاه کم‌عمق زیرزمینی، ۱۲ ایستگاه مرتفع روی پل و ۴ ایستگاه هم‌سطح زمین هستند.
این تنوع معماری باعث می‌شود طراحی و نصب آسانسورها و پله‌برقی‌ها در هر ایستگاه به بررسی‌های فنی جداگانه نیاز داشته باشد.
برای مثال، در ایستگاه‌های عمیق زیرزمینی، ارتفاع قابل‌توجه میان ورودی و سکوها باعث افزایش طول مسیرهای جابه‌جایی عمودی می‌شود. در چنین شرایطی، استفاده از پله‌برقی‌های بلند و آسانسورهای متناسب با ظرفیت موردنیاز ضروری است.
در مقابل، ایستگاه‌های مرتفع به راهکارهایی نیاز دارند که بتوانند مسافران را از سطح زمین به سکوهای بالاتر منتقل کنند. در این ایستگاه‌ها نیز شرایط نصب، محدودیت‌های فضا و نحوه دسترسی تجهیزات به محل اجرا اهمیت زیادی دارد.
به همین دلیل، تجهیزات متروی ریاض باید متناسب با ویژگی‌های معماری هر ایستگاه طراحی و نصب می‌شدند تا علاوه بر عملکرد مناسب، هماهنگی لازم با ساختار کلی مجموعه نیز حفظ شود.
پله‌برقی ۴۰.۹ متری؛ یکی از ویژگی‌های شاخص پروژه
یکی از بخش‌های قابل‌توجه مشارکت شرکت TKE در پروژه متروی ریاض، نصب پله‌برقی‌های بسیار بلند در ایستگاه الوارد (Al Warud) است.
پله‌برقی نصب‌شده در این ایستگاه با طول ۴۰.۹ متر، به‌عنوان یکی از نمونه‌های شاخص و رکورددار در خاورمیانه معرفی شده است.
اجرای چنین تجهیزاتی به دانش فنی، محاسبات مهندسی دقیق و برنامه‌ریزی تخصصی نیاز دارد. هرچه طول پله‌برقی افزایش پیدا کند، طراحی سازه نگهدارنده، سیستم محرکه، زنجیرها، ریل‌های حرکتی و تجهیزات ایمنی پیچیده‌تر می‌شود.
در پله‌برقی‌های بلند، انتخاب موتور مناسب و طراحی سیستم انتقال قدرت اهمیت ویژه‌ای دارد. موتور باید بتواند در شرایط مختلف بارگذاری، حرکت یکنواخت و قابل‌اعتمادی ایجاد کند. همچنین سیستم ترمز باید در شرایط اضطراری عملکرد مناسبی داشته باشد تا از حرکت ناخواسته دستگاه جلوگیری شود.
از سوی دیگر، سیستم‌های کنترل و نظارت بر عملکرد دستگاه نیز باید به‌صورت مستمر وضعیت تجهیزات را بررسی کنند. هرگونه اختلال در عملکرد قطعات مکانیکی یا الکتریکی می‌تواند بر کیفیت سرویس‌دهی و ایمنی مسافران تأثیر بگذارد.
نصب پله‌برقی ۴۰.۹ متری در ایستگاه الوارد نشان‌دهنده توانایی فنی TKE در اجرای پروژه‌هایی با شرایط مهندسی پیچیده و محدودیت‌های اجرایی قابل‌توجه است.
طراحی آسانسورها و پله‌برقی‌ها متناسب با معماری ایستگاه‌ها
در پروژه‌های مدرن حمل‌ونقل شهری، تجهیزات فنی باید علاوه بر عملکرد مناسب، از نظر ظاهری نیز با فضای معماری هماهنگ باشند. متروی ریاض نیز به دلیل طراحی مدرن و اهمیت زیبایی‌شناسی ایستگاه‌ها، نیازمند تجهیزات جابه‌جایی عمودی با ظاهر متناسب با ساختار معماری بود.
مرحله طراحی این پروژه با همکاری بیش از پنج مرکز طراحی انجام شد. در این فرآیند، هماهنگی میان تیم‌های مختلف برای دستیابی به استانداردهای موردنیاز پروژه اهمیت زیادی داشت.
یکی از نکات قابل‌توجه در طراحی آسانسورهای متروی ریاض، پانوراما بودن حدود ۸۰ درصد آن‌هاست. آسانسورهای پانوراما به دلیل استفاده از سطوح شیشه‌ای، امکان مشاهده محیط اطراف را برای مسافران فراهم می‌کنند و از نظر بصری نیز جلوه‌ای مدرن به فضای ایستگاه می‌بخشند.
پله‌برقی‌ها نیز دارای روکش‌ها و پرداخت‌های اختصاصی بودند که با طراحی داخلی ایستگاه‌ها هماهنگی داشتند.
در این پروژه، توجه به جزئیاتی مانند کیفیت پرداخت سطوح، ظاهر کابین‌ها، هماهنگی رنگ‌ها و طراحی اجزای قابل‌مشاهده اهمیت زیادی داشت.
چنین رویکردی نشان می‌دهد که در پروژه‌های بزرگ، انتخاب تجهیزات تنها بر اساس مشخصات فنی انجام نمی‌شود، بلکه عواملی مانند زیبایی، تجربه کاربری و هماهنگی با محیط نیز در تصمیم‌گیری نقش دارند.
چالش‌های اجرایی در انتقال و نصب تجهیزات متروی ریاض
یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های اجرای پروژه متروی ریاض، انتقال و نصب قطعات سنگین آسانسورها و پله‌برقی‌ها در ایستگاه‌هایی با شرایط معماری متفاوت بود.
با توجه به اینکه برخی ایستگاه‌ها در عمق زیادی از سطح زمین قرار داشتند و تعدادی دیگر به‌صورت مرتفع ساخته شده بودند، انتقال تجهیزات به محل نصب نیازمند برنامه‌ریزی دقیق لجستیکی بود.
در برخی موارد، امکان استفاده از جرثقیل‌های دارای بازوی بلند برای انتقال مستقیم قطعات به محل موردنظر وجود داشت. با این حال، در بسیاری از ایستگاه‌ها محدودیت‌های فضا و شرایط ورودی باعث می‌شد انتقال مستقیم تجهیزات امکان‌پذیر نباشد.
در چنین شرایطی، تیم اجرایی مجبور بود مسیرهای انتقال افقی را در داخل ساختمان طراحی کند تا قطعات سنگین به محل نهایی نصب برسند.
این عملیات شامل جابه‌جایی قطعات در فضاهای محدود، انتقال آن‌ها به ایستگاه‌های زیرزمینی و مونتاژ دستی بخش‌های مختلف پله‌برقی بود.
در برخی از این ایستگاه‌ها، عمق محل نصب به حدود ۴۰ متر می‌رسید. بنابراین، انتقال قطعات سنگین به این نقاط بدون استفاده از روش‌های مهندسی‌شده و تجهیزات تخصصی امکان‌پذیر نبود.
از مهم‌ترین اقدامات موردنیاز برای مدیریت این چالش‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:
- بررسی شرایط ورودی و مسیرهای انتقال تجهیزات در هر ایستگاه
- انتخاب روش مناسب برای جابه‌جایی قطعات سنگین
- استفاده از جرثقیل در محل‌هایی که شرایط نصب اجازه می‌داد
- طراحی مسیرهای انتقال افقی برای ایستگاه‌های دارای محدودیت دسترسی
- برنامه‌ریزی دقیق برای مونتاژ و اتصال قطعات
- هماهنگی مستمر میان تیم‌های نصب و سایر بخش‌های عمرانی
این اقدامات نقش مهمی در جلوگیری از تأخیرهای اجرایی و یکپارچه‌سازی تجهیزات با ساختار ایستگاه‌ها داشتند.
تأثیر همه‌گیری کووید-۱۹ بر اجرای پروژه
یکی دیگر از چالش‌های مهم در مسیر اجرای پروژه متروی ریاض، اختلالات ناشی از همه‌گیری کووید-۱۹ بود. این بحران جهانی فعالیت بسیاری از شرکت‌ها و پروژه‌های عمرانی را تحت تأثیر قرار داد و محدودیت‌هایی را در زمینه تأمین تجهیزات، حضور نیروی انسانی و ادامه عملیات اجرایی ایجاد کرد.
شرکت TKE نیز با این شرایط روبه‌رو شد و باید درباره ادامه فعالیت یا توقف موقت عملیات تصمیم‌گیری می‌کرد.
توقف کامل پروژه و خروج تجهیزات و نیروهای متخصص از کارگاه می‌توانست پیامدهای مختلفی به همراه داشته باشد. از دست دادن نیروهای باتجربه، دشواری تأمین مجدد نیروی انسانی و هزینه‌های سنگین تجهیز دوباره کارگاه از جمله مشکلات احتمالی این تصمیم بودند.
از طرف دیگر، بخش قابل‌توجهی از فعالیت‌های مربوط به نصب آسانسور و پله‌برقی تا حد زیادی مستقل از برخی عملیات عمرانی دیگر بود و امکان ادامه کار در تعدادی از بخش‌ها وجود داشت.
به همین دلیل، TKE تصمیم گرفت با در نظر گرفتن شرایط موجود و امکانات اجرایی، فعالیت‌های خود را در بخش‌های قابل‌دسترس ادامه دهد.
این تصمیم به حفظ پیوستگی عملیات نصب، استفاده از ظرفیت نیروهای متخصص و جلوگیری از ایجاد تأخیرهای بیشتر کمک کرد.
تجربه این پروژه نشان می‌دهد که مدیریت بحران، برنامه‌ریزی منعطف و حفظ منابع انسانی متخصص از عوامل مهم موفقیت در پروژه‌های بزرگ زیرساختی هستند.
اهمیت نگهداری و سرویس تجهیزات در متروهای پرتردد
نصب تجهیزات پیشرفته تنها نخستین مرحله از چرخه عمر یک سیستم جابه‌جایی عمودی محسوب می‌شود. پس از راه‌اندازی، نگهداری منظم و سرویس دوره‌ای اهمیت زیادی پیدا می‌کند؛ به‌ویژه در مجموعه‌هایی مانند متروی ریاض که روزانه تعداد زیادی از مسافران از آسانسورها و پله‌برقی‌ها استفاده می‌کنند.
پله‌برقی‌ها به دلیل فعالیت مداوم و تحمل بارهای متغیر، در معرض استهلاک قطعات مکانیکی قرار دارند. زنجیرها، پله‌ها، رولرها، سیستم محرکه، موتور و ترمز از جمله اجزایی هستند که باید در برنامه‌های نگهداری مورد بررسی قرار بگیرند.
در آسانسورها نیز قطعاتی مانند موتور، سیستم تعلیق، درب‌ها، تابلو فرمان، حسگرها و تجهیزات ایمنی باید به‌صورت منظم کنترل شوند.
نگهداری پیشگیرانه به معنای شناسایی و برطرف کردن مشکلات احتمالی پیش از تبدیل شدن آن‌ها به خرابی‌های جدی است. این رویکرد می‌تواند از توقف ناگهانی دستگاه‌ها، افزایش هزینه‌های تعمیر و ایجاد اختلال در جریان حرکت مسافران جلوگیری کند.
در ایستگاه‌های پرتردد، اهمیت این موضوع دوچندان می‌شود؛ زیرا از کار افتادن یک پله‌برقی یا آسانسور می‌تواند باعث ایجاد ازدحام و افزایش فشار بر سایر مسیرهای دسترسی شود.
بنابراین، نگهداری و پشتیبانی تجهیزات متروی ریاض باید به‌عنوان بخشی اساسی از مدیریت بلندمدت این شبکه در نظر گرفته شود.
تأثیر تجهیزات پیشرفته بر دسترسی‌پذیری و تجربه مسافران
یکی از شاخص‌های مهم در ارزیابی کیفیت سیستم‌های حمل‌ونقل عمومی، میزان دسترسی‌پذیری آن‌ها برای تمام گروه‌های جامعه است.
یک شبکه ریلی مدرن باید به‌گونه‌ای طراحی شود که افراد با شرایط جسمانی متفاوت بتوانند بدون وابستگی به دیگران از خدمات آن استفاده کنند.
آسانسورها در این زمینه نقش بسیار مهمی دارند. وجود آسانسور در ایستگاه‌های زیرزمینی و مرتفع، امکان دسترسی افراد دارای معلولیت، سالمندان و کاربران ویلچر را به سکوها فراهم می‌کند.
همچنین پله‌برقی‌ها با کاهش نیاز به استفاده از راه‌پله‌های طولانی، جابه‌جایی مسافران را سریع‌تر و آسان‌تر می‌کنند.
از منظر تجربه کاربری، عملکرد روان تجهیزات، کاهش زمان انتظار، دسترسی مناسب و هماهنگی میان بخش‌های مختلف ایستگاه می‌تواند رضایت مسافران را افزایش دهد.
در پروژه‌هایی با مقیاس متروی ریاض، این موضوع اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ زیرا تجهیزات باید پاسخگوی حجم بالای تردد در ساعات اوج سفر و همچنین نیازهای متفاوت استفاده‌کنندگان باشند.
ایستگاه KAFD؛ نمونه‌ای از ترکیب معماری و حمل و نقل مدرن
ایستگاه منطقه مالی ملک عبدالله (King Abdullah Financial District یا KAFD) یکی از مهم‌ترین ایستگاه‌های متروی ریاض است که در مسیر خط آبی قرار دارد.
این ایستگاه به دلیل طراحی معماری خاص و ظاهر مدرن خود، علاوه بر نقش حمل‌ونقلی، به یکی از جاذبه‌های شناخته‌شده شهر تبدیل شده است.
اهمیت این ایستگاه تنها به زیبایی معماری آن محدود نمی‌شود. KAFD یکی از مراکز مهم تبادل سفر در شبکه مترو محسوب می‌شود و به همین دلیل، مدیریت جریان مسافران در آن اهمیت ویژه‌ای دارد.
در چنین ایستگاهی، آسانسورها و پله‌برقی‌ها باید بتوانند جمعیت زیادی را در بازه‌های زمانی کوتاه جابه‌جا کنند. هرگونه اختلال در عملکرد این تجهیزات می‌تواند بر نحوه تردد مسافران و کیفیت خدمات حمل‌ونقل تأثیر بگذارد.
هماهنگی تجهیزات جابه‌جایی عمودی با معماری ایستگاه نیز از دیگر نکات مهم در این پروژه است. استفاده از آسانسورهای پانوراما و طراحی هماهنگ پله‌برقی‌ها به حفظ هویت بصری مدرن ایستگاه کمک می‌کند.
جدول مشخصات تجهیزات و ویژگی‌های پروژه متروی ریاض
برای درک بهتر ابعاد این پروژه و نقش شرکت TKE، می‌توان مهم‌ترین اطلاعات فنی و اجرایی آن را در جدول زیر خلاصه کرد.
| مشخصات | اطلاعات |
| نام پروژه | متروی ریاض |
| کشور | عربستان سعودی |
| طول شبکه | ۱۷۶ کیلومتر |
| تعداد خطوط | ۶ خط |
| تعداد ایستگاه‌ها | ۸۵ ایستگاه |
| ظرفیت هدف روزانه | ۳.۶ میلیون مسافر |
| زمان آغاز بهره‌برداری | دسامبر ۲۰۲۴ |
| تعداد پله‌برقی‌های تأمین‌شده | ۴۱۵ دستگاه |
| تعداد آسانسورهای تأمین‌شده | ۲۷۷ دستگاه |
| شرکت تأمین‌کننده | TK Elevator |
| محل تولید تجهیزات | اسپانیا |
| طول پله‌برقی شاخص | ۴۰.۹ متر |
| خطوط تحت پوشش قرارداد | خط آبی و قرمز |
جمع‌بندی؛ اهمیت تجهیزات جابه‌جایی عمودی در موفقیت متروی ریاض
پروژه متروی ریاض یکی از نمونه‌های شاخص توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل عمومی در خاورمیانه است که با هدف افزایش بهره‌وری شهری، کاهش ترافیک و حرکت به سمت توسعه پایدار اجرا شده است. این شبکه با ۱۷۶ کیلومتر مسیر ریلی، شش خط و ۸۵ ایستگاه، ظرفیت قابل‌توجهی برای جابه‌جایی روزانه مسافران دارد و از زمان آغاز فعالیت خود توانسته بیش از ۱۰۰ میلیون مسافر را جابه‌جا کند.
در این میان، تجهیزات متروی ریاض شامل ۴۱۵ پله‌برقی و ۲۷۷ آسانسور، نقش مهمی در فراهم کردن دسترسی ایمن و آسان مسافران به بخش‌های مختلف ایستگاه‌ها دارند. شرکت TK Elevator با بر عهده گرفتن طراحی، ساخت، تأمین، نصب و نگهداری این تجهیزات در خطوط آبی و قرمز، سهم قابل‌توجهی در اجرای این پروژه ایفا کرده است.
نصب پله‌برقی ۴۰.۹ متری در ایستگاه الوارد، طراحی آسانسورهای پانوراما، مدیریت چالش‌های انتقال قطعات سنگین و ادامه فعالیت در دوران همه‌گیری کووید-۱۹ از جمله ویژگی‌های قابل‌توجه این همکاری به شمار می‌روند.
در نهایت، تجربه اجرای تجهیزات متروی ریاض نشان می‌دهد که موفقیت یک شبکه حمل‌ونقل پیشرفته تنها به قطارها و خطوط ریلی وابسته نیست، بلکه آسانسورها، پله‌برقی‌ها، سیستم‌های کنترل و برنامه‌های نگهداری نیز بخش جدایی‌ناپذیر این زیرساخت هستند. هماهنگی میان این تجهیزات و سایر اجزای پروژه می‌تواند زمینه‌ساز افزایش ایمنی، بهبود تجربه مسافران و توسعه حمل‌ونقل شهری پایدار باشد.
منبع:
