آسانسورها به افرادی که توانایی حرکت بین طبقات از طریق پله‌ها را ندارند کمک می‌کند. هنگام نصب آسانسور در یک ساختمان، فضا یک موضوع مهم است. تفاوتی ندارد که شما چه نوع آسانسوری انتخاب می‌کنید، در هر صورت باید بخشی از فضای ساختمان را به آن اختصاص دهید. : برای تعیین فضای لازم برای نصب آسانسور، باید هم‌زمان شرایط معماری، سازه و مشخصات فنی سیستم انتخابی بررسی شود. عرض و عمق چاه، عمق چاهک، ارتفاع بالاسری، فضای درهای طبقات، مسیر دسترسی و در صورت نیاز، موتورخانه در این محاسبه نقش دارند. ظرفیت، سرعت، نوع در، جانمایی وزنه تعادل و تعداد توقف‌ها نیز بر نقشه نهایی اثر می‌گذارند. پس یک عدد ثابت را نمی‌توان به‌عنوان حداقل فضای تمام آسانسورها اعلام کرد؛ پاسخ دقیق با نقشه جانمایی و تأیید طراح متخصص مشخص می‌شود.به گفته کابین نیوز انتخاب انواع آسانسور بر اساس ساختمان بهترین معیار انتخاب است. در ادامه این مقاله سایر موارد موثر در مشخص کردن این فضا را ذکر می‌کنیم.
ابعاد آسانسور طبق مقررات ملی ساختمان
مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان، علاوه بر الزامات جانمایی و ابعاد، موضوعاتی مانند ظرفیت، دسترسی، ایمنی چاه و چاهک، فضاهای فنی و شرایط نصب آسانسور را نیز پوشش می‌دهد. برای درج هر عدد باید بند و جدول دقیقِ نسخه لازم‌الاجرا با مشخصات همان پروژه تطبیق داده شود.
- سرعت آسانسور: : سرعت نامی بر جانمایی و الزامات فنی برخی سیستم‌ها اثر دارد؛ اما سرعت آسانسور کششی یا هیدرولیکی یک عدد ثابت و یکسان برای همه مدل‌ها نیست. سرعت موردنیاز با توجه به ارتفاع سفر، کاربری و محصول انتخابی تعیین می‌شود.
- وزن آسانسور: ظرفیت نامی آسانسور باید با کاربری ساختمان، تعداد کاربران، ترافیک و نیاز دسترس‌پذیری تناسب داشته باشد. بیان بازه ۳۰۰ تا ۴۵۰۰ کیلوگرم برای «ترافیک متوسط» یا تعیین ظرفیت ثابت ۶۰۰ کیلوگرم برای ویلچر و ۱۰۰۰ کیلوگرم برای همه آسانسورهای بیمارستانی درست نیست. برای افراد دارای ویلچر، ابعاد مفید کابین و عرض بازشوی در نیز به اندازه ظرفیت اهمیت دارند.
- چاه مشترک آسانسور: در طرح آسانسورهای مجاور یا دارای چاه مشترک، عرض و عمق نهایی به تعداد دستگاه‌ها، فاصله ایمن تجهیزات متحرک، جداکننده‌ها و جزئیات مهار و نصب بستگی دارد. ارتفاع چاه نیز باید الزامات تمام آسانسورهای مجموعه، از جمله چاهک و بالاسری مدل‌های مربوط، را پوشش دهد. محاسبات باید در نقشه اجرایی و بر اساس ضوابط همان طرح انجام شود. برای مثال، در مبحث پانزدهم ویرایش ۱۳۹۲، برای آسانسورِ قابل‌استفاده با صندلی چرخ‌دار حداقل ابعاد کابین ۱۱۰۰×۱۴۰۰ میلی‌متر و عرض مفید بازشوی در ۸۰۰ میلی‌متر ذکر شده است. این اعداد مربوط به کابین و در هستند، نه ابعاد چاه آسانسور. در پروژه واقعی باید نسخه مقررات لازم‌الاجرا و نیاز کاربران بررسی شود.
فضای لازم برای نصب آسانسور چقدر است؟
:برای برآورد فضای نصب، ابعاد افقی و عمودی را جداگانه بررسی کنید. در پلان افقی، عرض و عمق چاه، نوع در، جایگاه ریل‌ها و موقعیت وزنه تعادل یا تجهیزات محرکه مطرح است. در مقطع عمودی، عمق چاهک، ارتفاع مسیر حرکت و فضای بالاسری بررسی می‌شود. آسانسورهای دارای موتورخانه به فضای فنی مستقل نیاز دارند؛ در سیستم‌های بدون موتورخانه نیز جانمایی تجهیزات و دسترسی ایمن سرویس‌کار باید در نقشه مشخص باشد و همینطور ابعاد استاندارد موتورخانه آسانسور نیز بر اساس قوانینی خاص تعیین می‌شود.
به صورت کلی برای مشخص کردن فضای لازم برای نصب آسانسور، باید عمق کابین، عرض، فضای لازم برای نصب درب آسانسور و همچنین فضای مورد نیاز برای وزنه آسانسور را در نظر بگیرید. در ادامه به بررسی موارد موثر در تعیین فضای آسانسور در سطح افقی می‌پردازیم.
روش محاسبه اولیه سطح اشغال هندسی چاه در نقشه، ضرب عرض داخلی چاه در عمق داخلی آن است. مثلاً اگر نقشه تأییدشده یک پروژه عرض ۱٫۷ متر و عمق ۱٫۸ متر را نشان دهد، سطح هندسی آن ۳٫۰۶ مترمربع است. این فقط نمونه محاسبه مساحت است؛ به معنای مناسب بودن ابعاد فرضی برای آسانسور مشخص نیست.
- کابین آسانسور: ابعاد مفید کابین باید با ظرفیت نامی، تعداد مسافران و نیازهای دسترس‌پذیری تناسب داشته باشد. کیفیت کابین آسانسور موضوعی جداگانه از کافی بودن فضای چاه است؛ بزرگ‌تر شدن کابین نیز باید در محدوده‌های مجاز و قابل‌اجرا بررسی شود.
- ریل آسانسور: محل نصب انواع ریل آسانسور روی سازه چاه است و در سیستم‌های مربوط، وزنه تعادل را هدایت می‌کنند؛ محل نصب آن‌ها «داخل کابین» نیست. فاصله موردنیاز به ابعاد کابین، آرایش ریل‌ها، براکت‌ها و مشخصات تأییدشده سازنده وابسته است.
- وزنه تعادل: در بسیاری از آسانسورهای کششی، وزنه تعادل در کنار یا پشت کابین جانمایی می‌شود. فضای لازم برای آن تابع آرایش سیستم، ریل‌ها، ابعاد قاب و فاصله‌های ایمن است؛ عدد ۳۰ سانتی‌متر را نمی‌توان برای همه آسانسورها مبنا قرار داد. برخی سامانه‌های دیگر اصلاً چنین وزنه‌ای ندارند.
- درب آسانسور: تعیین ابعاد درب بر اساس اندازه‌های کابین آسانسور است. این ابعاد بر عمق و عرض چاه نیز تاثیر زیادی دارد.
عرض فضای لازم برای نصب آسانسور
عرض مفید بازشوی در با عرض چاه آسانسور تفاوت دارد. برای تعیین عرض چاه باید نوع در، عرض کابین، فضای حرکت لته‌ها و محل نصب سازه و تجهیزات در نظر گرفته شود. نمادگذاری یک فرمول تنها وقتی قابل‌استفاده است که نوع در و نقشه فنی تعریف شده باشند.
- درهای تلسکوپی و سانترال: فضای نصب لته‌ها، قاب‌ها و تجهیزات محرک در هر سامانه متفاوت است. رابطه‌هایی مانند X+X+۳۵ یا ۲X+۲۰، بدون تعیین مدل در، واحد اندازه‌گیری و نقشه سازنده، فرمول عمومی عرض چاه نیستند. برای نتیجه قابل‌استناد، عرض بازشوی مفید، ابعاد کابین و عرض موردنیاز چاه را از نقشه فنی همان سیستم استخراج کنید.
عمق چاه
در تعیین فضای لازم برای نصب آسانسور تعیین عمق چاه نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. زیرا هر آسانسوری بخشی از فضای یک چاه را اشغال می‌کند.عمق چاه باید با احتساب عمق کابین، فضای آزاد موردنیاز، آرایش ریل و وزنه تعادل، نوع در و تجهیزات داخل چاه در نقشه مشخص شود. مقدار فضایی که هر نوع در اشغال می‌کند به مدل و طراحی آن بستگی دارد؛ اعداد ۲۰ تا ۳۰ سانتی‌متر، بدون مشخصات فنی، اندازه ثابت و عمومی محسوب نمی‌شوند.
پیش از تأیید نقشه، اندازه‌گیری از سطح تمام‌شده دیوارها و کف، بررسی ضخامت پوشش‌ها و کنترل ستون‌ها یا تیرهای مزاحم ضروری است؛ حتی چند سانتی‌متر اختلاف در ابعاد خالص می‌تواند انتخاب در یا کابین را تغییر دهد.
ابعاد استاندارد آسانسور؛ سطح عمودی
در بررسی عمودی چاه آسانسور باید سه مقدار از هم تفکیک شود: عمق چاهک زیر تراز پایین‌ترین توقف، ارتفاع مسیر حرکت بین ترازهای توقف و فضای بالاسری بالای بالاترین توقف. الزامات ایمنی هر بخش باید در نقشه و بر اساس سیستم انتخابی لحاظ شوند.
- عمق چاهک: چاهک بخش پایینی چاه، زیر تراز پایین‌ترین توقف است. عمق لازم با توجه به ضربه‌گیرها، حرکت اجزا و حفظ فضای پناه ایمن برای سرویس‌کار در شرایط تعریف‌شده تعیین می‌شود؛ مقدار ۱۴۰ سانتی‌متر را نمی‌توان حداقل عمومی همه آسانسورها معرفی کرد. در مبحث پانزدهم ویرایش ۱۳۹۲، جزئیات چاهک و فضای پناه به ضوابط و نقشه‌های پیوست ارجاع شده است.
- ارتفاع مسیر حرکت: فاصله عمودی بین تراز کف پایین‌ترین توقف و تراز کف بالاترین توقف آسانسور است. این مقدار با عمق چاهک و ارتفاع بالاسری جمع می‌شود تا ارتفاع کلی موردنیاز سازه چاه بررسی شود.
- موتورخانه و فضای تجهیزات: در سامانه‌های دارای موتورخانه، ابعاد و دسترسی این فضا باید با نقشه تجهیزات، ایمنی و شرایط سرویس هماهنگ باشد. سامانه‌های بدون موتورخانه نیز به محل تعریف‌شده برای ماشین‌آلات و تابلوهای مربوط و دسترسی تعمیراتی مناسب نیاز دارند؛ حذف موتورخانه به معنی حذف تمام فضای فنی نیست.
- فضای بالاسری (Overhead/Headroom): فاصله و حریم بالای بالاترین توقف است که برای حرکت ایمن کابین، تجهیزات فوقانی و فضای حفاظت سرویس‌کار بررسی می‌شود. این فضا را نباید با ارتفاع داخل کابین یکی دانست. مقدار موردنیاز تابع سرعت، نوع سیستم و جدول ابعادی همان محصول است.
نتیجه گیری
حداقل فضای لازم برای نصب آسانسور یک عدد مستقل از شرایط ساختمان نیست. اندازه مناسب از هماهنگی ظرفیت و ابعاد کابین با عرض و عمق چاه، چاهک، بالاسری، نوع در، فضای انتظار و دسترسی سرویس حاصل می‌شود. برای جلوگیری از اصلاحات پرهزینه در مرحله اجرا، قبل از نهایی‌کردن نقشه ساختمان، ابعاد اولیه را با شرکت متخصص آسانسور و طراح سازه تطبیق دهید و اندازه‌های نهایی را از نقشه محصول انتخابی استخراج کنید.
پرسش‌های متداول
- آیا برای نصب آسانسور چهار نفره می‌توان یک عدد ثابت به‌عنوان فضای حداقلی اعلام کرد؟ خیر. ظرفیت چهار نفره به‌تنهایی عرض و عمق چاه را تعیین نمی‌کند؛ نوع در، آرایش وزنه تعادل، سازه چاه و جدول ابعادی سازنده نیز مؤثرند.
- تفاوت ابعاد کابین و چاه آسانسور چیست؟ ابعاد کابین، فضای قابل‌استفاده مسافر است؛ ابعاد چاه علاوه بر کابین باید برای ریل‌ها، فاصله‌های ایمنی، درها و تجهیزات مرتبط نیز کافی باشد.
- آیا آسانسور بدون موتورخانه فضای کمتری لازم دارد؟ در بعضی پروژه‌ها حذف موتورخانه مستقل به جانمایی بهتر کمک می‌کند، اما ابعاد چاه، فضای بالاسری و دسترسی فنی همچنان باید متناسب با محصول بررسی شوند.
- آیا عمق چاهک همه آسانسورها ۱۴۰ سانتی‌متر است؟ خیر. عمق لازم از ضوابط ایمنی و مشخصات مدل و سرعت تعیین می‌شود؛ عدد ثابت برای همه ساختمان‌ها قابل‌اعتماد نیست.
- حداقل فضای آسانسور ویلچربر چقدر است؟ باید ابعاد مفید کابین و عرض در طبق ضوابط لازم‌الاجرا تأمین شود و سپس ابعاد چاه بر اساس مدل انتخاب شود. اعداد کابین را نباید مستقیماً معادل ابعاد چاه دانست.
منابع
مرجع مقررات ابعاد، کابین ویلچربر و ایمنی چاه و چاهک: مبحث پانزدهم مقررات ملی ساختمان ایران، ویرایش سوم ۱۳۹۲، فایل رسمی PDF
مقایسه اولیه ابعاد و مدل‌سازی پلان و اطلاعات تجهیزات: KONE Elevator Planner
نمونه جداول ابعادی وابسته به ظرفیت، سرعت و مدل: KONE MonoSpace Performance Planning Guide فاصله‌های حفاظتی و فضاهای ایمن چاه و چاهک در ضوابط اروپایی: KONE Guide to EN 81-20 and EN 81-50
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟
ارسال دیدگاه