هتل تاریخی «ال کورتز» (El Cortez) در شهر سن دیگو، میزبان یکی از جذابترین نوآوریهای صنعت آسانسور در قرن بیستم بوده است. در میان تمام تغییرات و توسعههای این هتل، نصب آسانسور شیشهای فضای باز در هتل ال کورتز سن دیگو که با نام «استارلایت اکسپرس» (Starlight Express) شناخته میشد، درخشش ویژهای به این مجموعه بخشید؛ آسانسوری که همراه با ستارههای نئونی چشمنوازش، مهمانان را به سالنهای غذاخوری و پذیرایی مجلل هتل هدایت میکرد. این شاهکار معماری نه تنها تجربه گردشگری و اقامتی در دهه ۵۰ میلادی را دگرگون کرد، بلکه تحولی بزرگ در طراحی تجهیزات انتقال عمودی در ساختمانهای مرتفع به وجود آورد.
تاریخچه هتل ال کورتز و ایده استارلایت اکسپرس
در سال ۱۹۵۱، هتلدار سرشناس «هری هندلری» (Harry Handlery)، هتل ال کورتز را با این هدف خریداری کرد که آن را به «برترین هتل در کرانه اقیانوس آرام» تبدیل کند. او برای دستیابی به این هدف، امکانات رفاهی متعددی را به مجموعه اضافه کرد؛ از جمله یک استخر شنا، ساختمانی ۸ طبقه همراه با تالار رقص بزرگ، و یک رستوران و بار مدرن در بالاترین طبقه که منظرهای بینظیر از شهر را به نمایش میگذاشت.
در ادامه این توسعهها و در سال ۱۹۵۶، هندلری تصمیم به شکستن مرزهای معماری گرفت و یک آسانسور هیدرولیک شیشهای در نمای بیرونی ساختمان نصب کرد. این آسانسور شیشهای فضای باز در هتل ال کورتز سن دیگو که «استارلایت اکسپرس» نامیده شد، وظیفه انتقال مشتریان به اتاقهای «استارلایت» و «اسکای» (Starlight & Sky Rooms) — رستوران و سالن کوکتل مرتفع هتل با دید کامل به مرکز شهر — را بر عهده داشت. این اقدام، ایدهای بسیار جسورانه بود؛ چراکه تا پیش از آن، آسانسورها همگی داخل چاهکهای تاریک و محصور درون ساختمانها قرار داشتند و حرکت در میان جکهای هیدرولیک در محیط بیرونی، تجربهای هیجانانگیز و کاملاً جدید برای مسافران بود.
رکوردی جهانی در کتاب گینس
این آسانسور هیدرولیک ۱۵ طبقه، موفق شد نام خود را در کتاب رکوردهای جهانی گینس به عنوان نخستین آسانسور پانورامیک (منظرهپرداز) جهان که به نمای بیرونی یک ساختمان متصل شده به ثبت برساند.
نکته جالب در مورد ساخت این پروژه این است که غولهای صنعت آسانسور آن زمان، یعنی شرکتهای «اوتیس» (Otis) و «وستینگهاوس» (Westinghouse)، از اجرای طرح جنجالی و جسورانه معمار لهستانی-آمریکایی «سی. جی. پت پادروسکی» (C.J. “Pat” Paderewski) خودداری کردند. آنها معتقد بودند نصب کابین شیشهای در فضای بیرونی به دلیل چالشهای آبوهوایی، فشار باد و پیچیدگیهای فنی سیستم هیدرولیک در آن ارتفاع غیرممکن یا پرمخاطره است. در نهایت، پروژه ساخت این آسانسور فوقالعاده به شرکت .Elevator Electric Inc واگذار شد. در زمان افتتاح این آسانسور، هتل ال کورتز بلندترین سازه شهر سن دیگو محسوب میشد و چشمانداز ۳۶۰ درجه آن به اقیانوس و مرکز شهر، محبوبیت آن را دوچندان میکرد.
پیادهروی متحرک تراولاتور؛ مکمل نوآوریهای ال کورتز
نوآوریهای هندلری در هتل ال کورتز به آسانسور نما محدود نشد. او در سال ۱۹۵۹ یک پیادهروی متحرک سرپوشیده به نام «پل تراولاتور» (Travelator Bridge) را نیز به مجموعه اضافه کرد که این سازه هم توسط پادروسکی طراحی شده بود و مانند استارلایت اکسپرس، نخستین نمونه در نوع خود به شمار میرفت. این پل معلق، هتل ال کورتز را به متل جدید هندلری با نام «تراولاتور موتور لاج» در آن سوی خیابان متصل میساخت.
ترکیب پل تراولاتور و آسانسور شیشهای فضای باز در هتل ال کورتز سن دیگو، هتل ال کورتز را به نمادی از عصر مدرنیسم و آیندهنگری دهه ۱۹۵۰ میلادی در آمریکا تبدیل کرد. گردشگران از سراسر کشور تنها برای تجربه سوار شدن بر این آسانسور شیشهای و قدم زدن روی پل متحرک سرپوشیده به سن دیگو سفر میکردند.
تغییر مالکیت و سرنوشت آسانسور شیشهای
در سال ۱۹۷۸، هندلری هتل ال کورتز را به «موریس سرولو» از مؤسسه World Evangelism فروخت؛ مجموعهای با محوریت تبلیغات مذهبی که قصد داشت از ساختمان به عنوان مدرسه مبلغان استفاده کند. اما این پایان ماجرا نبود و هتل در کمتر از دو سال بعد دوباره به بازار عرضه شد و در طول دهه ۱۹۸۰ صاحبان مختلفی داشت و برای مدتی نیز متروکه ماند.
در سال ۱۹۸۹، «مارک گروسونور» مالک وقت هتل، طرحی جامع برای بازسازی ارائه داد. در این طرح پیشنهاد شده بود برخی از الحاقات غیر اصلی هتل حذف شوند؛ از جمله آسانسور شیشهای فضای باز در هتل ال کورتز سن دیگو و ستارههای نئونی روی نما. نگرانی اصلی گروسونور، فرسودگی سازه آسانسور، هزینههای سنگین نگهداری سیستم هیدرولیک بیرونی و محدودیت قطعات یدکی آن بود.
این تصمیم موجی از بحثها را میان کارشناسان میراث فرهنگی و مورخان معماری به راه انداخت:
- موافقان طرح بازسازی: معتقد بودند الحاقات دهه ۵۰ میلادی («دوران هندلری») سبک «کیتش» (پرزرقوبرق و عامهپسند) دارند و به معماری اصیل اسپانیایی و شیکِ اولیه هتل آسیب زدهاند.
- مخالفان طرح: باور داشتند که این آسانسور شیشهای نوستالژیک بخشی از هویت و جذابیت تاریخی هتل را تشکیل میدهد و حذف آن، برچیدن برگی مهم از تاریخ نوآوریهای شهری سن دیگو است.
وضعیت امروزی هتل ال کورتز
در نهایت، دولت فدرال آمریکا با پیشنهادهای مربوط به حذف تغییرات دهه ۱۹۵۰ موافقت کرد. پیادهروی متحرک «تراولاتور» پیشتر در سال ۱۹۸۶ و همزمان با فروش متل برچیده شده بود و پل رابط آن نیز دیگر مورد استفاده قرار نمیگرفت. متعاقباً آسانسور شیشهای و ستارههای نئونی آن نیز از نمای ساختمان پیادهسازی شدند.
امروزه، هتل تاریخی ال کورتز تغییر کاربردی داده و به یک مجتمع مسکونی مدرن (کاندومینیوم) تبدیل شده است، اما یاد و خاطره آسانسور شیشهای فضای باز در هتل ال کورتز سن دیگو به عنوان نقطه عطفی در تاریخ صنعت آسانسور و معماری جهان همچنان جاودانه مانده است. این سازه تاریخی راه را برای ساخت آسانسورهای پانورامیک مدرن در برجها و هتلهای پنجستاره امروزی هموار ساخت.
